Η ποίηση και η ποιητική του Καβάφη

Επίσημο περίγραμμα μαθήματος του ΤΜΗΥΠ (Πανεπιστήμιο Πατρών), όπως δημοσιεύεται στη σελίδα του μαθήματος και στο συνημμένο αρχείο «Περίγραμμα Μαθήματος». Το κείμενο παρατίθεται αυτούσιο, χωρίς τα πρότυπα οδηγιών του εντύπου.

Στόχοι

Στο τέλος αυτού του μαθήματος ο φοιτητής θα μπορεί να: 1. Διακρίνει το καβαφικό έργο από την πρωτόλεια φάση του έως την ωριμότητα. 2. Γνωρίζει την ιδιότυπη Ποιητική του Καβάφη: τη μυθική μέθοδο, την πορεία προς το ρεαλισμό, την οικουμενική προοπτική. 3. Προσεγγίζει τα σημαντικότερα καβαφικά ποιήματα. 4. Ελέγχει ένα βασικό μέρος της εκτενέστατης καβαφικής βιβλιογραφίας. 5. Εφαρμόζει τα κατάλληλα μεθοδολογικά εργαλεία για την προσέγγιση όλων των ποιημάτων του Καβάφη. 6. Αναγνωρίζει τη «διαβρωτική» επίδραση της καβαφικής ποιητικής στη μεταγενέστερη ποίηση. Δεξιότητες Στο τέλος αυτού του μαθήματος ο φοιτητής θα έχει περαιτέρω αναπτύξει τις ακόλουθες δεξιότητες: 1. Ικανότητα να γνωρίζει και να κατανοεί ουσιώδεις έννοιες, θεωρίες και μεθόδους που σχετίζονται με το πολύσημο και πρωτεϊκό καβαφικό έργο. 2. Ικανότητα να εφαρμόζει αυτή τη γνώση και κατανόηση στην προσέγγιση συνθετικών ζητούμενων. 3. Ικανότητα να υιοθετεί και να εφαρμόζει την κατάλληλη μεθοδολογία στην προσέγγιση μη οικείων κειμένων. 4. Δεξιότητες μελέτης που χρειάζονται για τη συνεχιζόμενη επαγγελματική ανάπτυξη. 5. Ικανότητα να αλληλεπιδρά με άλλους σε προβλήματα διεπιστημονικής φύσης.

Περιεχόμενο (ύλη)

1. Προϋποθέσεις εμφάνισης του καβαφικού έργου Χωροχρονικό πλαίσιο: Εισαγωγή στην εποχή, πολιτισμικό περιβάλλον, ιστορικές συνθήκες, της Ελλάδας και της πολυπολιτισμικής διασποράς. Συνθήκες ενηλικίωσης του ποιητή, γεωγραφικό στίγμα, πνευματική πορεία, προϋποθέσεις της βιοτής του που επηρέασαν την πνευματική του συγκρότηση και την ποιητική δημιουργία.
2. Οι βασικοί κύκλοι της καβαφικής ποίησης Πρωτόλεια ποίηση και Φαναριώτικες επιδράσεις, η πρώτη φάση της συμβολιστικής επιρροής, η πορεία προς τη «μυθική μέθοδο», η κατάκτηση του ρεαλισμού, η ποιητική ιδιοπροσωπία. Ο αυτοπροσδιορισμος του έργου του και η ποιητική ώσμωση: Ερωτικά ποιήματα, Φιλοσοφικά ποιήματα, Ιστορικά ποιήματα.
3. Βασικά θέματα της καβαφικής ποίησης Φύση-Τέχνη, Ποιητική, Μέσα-Έξω, Ατομικό-Συλλογικό, Άνοδος-

Πτώση, Νίκη-Ήττα, Άνθρωπος-Μοίρα/Θεός. Θεωρητική, ιστορικογραμματολογική και κειμενοκεντρική προσέγγιση των επιμέρους θεμάτων. 4. Ο ποιητής και η Ιστορία Σφαιρική προσέγγιση και συνδυαστική μελέτη των σημαντικότερων ιστορικών ποιημάτων του. 5. Η ειρωνική γλώσσα Εισαγωγή στην έννοια της Ειρωνείας. Θεωρητική και ιστορική προσέγγιση. Μελέτη των ποικίλων εκφάνσεων του φαινομένου μέσω αντιπροσωπευτικών καβαφικών κειμένων. Τεχνικές της ειρωνικής γλώσσας, σταθμοί της καβαφικής ποιητικής σε σχέση με την ειρωνεία. 6. Η «μυθική μέθοδος» Μελέτη της ιδιότυπης καβαφικής ποιητικής μέσω της προσέγγισης των σημαντικότερων ποιημάτων της ωριμότητας. Ανίχνευση της πορείας προς την κατάκτηση της καβαφικής ιδιοπροσωπίας.

Αξιολόγηση

Αξιολόγηση με βάση τη γραπτή εξέταση και τη συμμετοχή στις παραδόσεις. Ελάχιστος προβιβάσιμος βαθμός: 5.

Βιβλιογραφία

1. Εισαγωγή στην ποίηση του Καβάφη. Φιλολογική επιμέλεια Μιχάλης Πιερής, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 1994.
2. Γ. Λεχωνίτης, Καβαφικά αυτοσχόλια, εισαγωγικό σημείωμα Τίμος Μαλάνος, Αθήνα ²1977 (1942).
3. Γ. Π. Σαββίδης, Βασικά θέματα της ποίησης του Καβάφη, Ίκαρος, Αθήνα 1993.
4. Κατερίνα Κωστίου, «Ακόμη λίγα για την ειρωνεία του Καβάφη», Η ποίηση του κράματος: Μοντερνισμός και διαπολιτισμικότητα στο έργο του Καβάφη, επιμέλεια: Μ. Πιερής, Ηράκλειο, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2000, 227-244.
5. Κατερίνα Κωστίου, «Ο Οροφέρνης, οι Λακεδαιμόνιοι και ο αμφίθυμος αφηγητής», Ο λόγος της παρουσίας. Τιμητικός τόμος για τον Πάν. Μουλλά, Σοκόλης, Αθήνα 2005, 143-162.
6. Κατερίνα Κωστίου, «Ο Μυρτίας, ο Αιμιλιανός και ο αμφίθυμος σχολιαστής», Κονδυλοφόρος 4 (2005) 109-128.
7. «Ειρωνικές αποκλίσεις του ρυθμού από το μέτρο στη καβαφική στιχουργία» Κονδυλοφόρος 4 (2005) 57-107.
8. Δ. Ν. Μαρωνίτης, Kαβάφης. Μελετήματα. Πατάκης, Αθήνα 2007.
9. Κατερίνα Κωστίου, «Ανάμεσα στη μίμηση και την αυτοσυνειδησία: η συγκρότηση του προσωπείου στο ποίημα Φιλέλλην», Νεοελληνική Λογοτεχνία και Κριτική από το Διαφωτισμό έως σήμερα. Πρακτικά ΙΓ΄Διεθνούς Επιστημονικής Συνάντησης, 3-6 Νοεμβρίου 2011, Μνήμη Πάνου Μουλλά, Εκδόσεις, Σοκόλη-Κουλεδάκη, Αθήνα 2014, 636-643.
10. Κατερίνα Κωστίου, «Ο γλύπτης, ο τεχνίτης, το αισθητικό ιδεώδες και η αγορά στην καβαφική πολιτεία», Κονδυλοφόρος 17 (2014) 77-109.
11. Κατερίνα Κωστίου, «Καλλιτεχνικές ωσμώσεις στην ποίηση του Καβάφη. Ζωγραφική: “Του πλοίου”», Θανάσης Αγάθος κ.ά. (επιμ.), Λογοτεχνικές διαδρομές. Ιστορία-Θεωρία-Κριτική, Αθήνα, εκδόσεις Καστανιώτη, 2015, 280-293.
12. Κατερίνα Κωστίου, «Ο Καβάφης και η (μετα)ποίηση της Ιστορίας: από την Αλεξιάδα στην “Άννα Κομνηνή” και στην “Άννα Δαλασσνηνή”», Κονδυλοφόρος 14 (2015) 147-170.