Λειτουργικά Συστήματα

Εισαγωγή στη λειτουργία και τη σχεδίαση των λειτουργικών συστημάτων: διεργασίες και νήματα, διαδιεργασιακή επικοινωνία και συγχρονισμός (σημαφόροι, αμοιβαίος αποκλεισμός), χρονοπρογραμματισμός CPU, διαχείριση πραγματικής και εικονικής μνήμης (σελιδοποίηση, αντικατάσταση σελίδων), είσοδος/έξοδος και δίσκοι, συστήματα αρχείων και αδιέξοδα. Το μάθημα είναι υποχρεωτικό του 5ου εξαμήνου, με έμφαση τόσο στη θεωρία όσο και στον προγραμματισμό σε C/Linux μέσα από δύο εργαστηριακές ασκήσεις.

Θέματα Τι λένε οι φοιτητές Περίγραμμα ⬇ Κατέβασε για AI

Με μια ματιά

Κωδικός	CEID_24Y330
Εξάμηνο / τύπος	5ο, υποχρεωτικό Κατάλογος
ECTS	6 Κατάλογος
Ώρες / εβδομάδα	3 θεωρία + 1 φροντιστήριο + 2 εργαστήριο Κατάλογος
Τομέας	ΛΥ Κατάλογος
Διδάσκοντες 2025-26	Χρ. Μακρής, Σπ. Σιούτας, Π. Χατζηδούκας, Α. Ηλίας (ΕΔΙΠ) Κατάλογος
Αξιολόγηση (περίγραμμα)	50% τελική γραπτή εξέταση + 50% εργαστηριακές ασκήσεις Κατάλογος: Περίγραμμα

Τι θα μάθεις

Το επίσημο περίγραμμα ορίζει τέσσερις στόχους: κατανόηση των βασικών εννοιών των λειτουργικών συστημάτων, των διεργασιών/νημάτων/διαδιεργασιακής επικοινωνίας/χρονοπρογραμματισμού, των τεχνικών διαχείρισης μνήμης, και των στρατηγικών αποθήκευσης και μεθόδων προσπέλασης σε συστήματα αρχείων Κατάλογος: Περίγραμμα. Η ύλη περιλαμβάνει:

• Διεργασίες, καταστάσεις και τμήμα ελέγχου διεργασίας (PCB), διαχείριση διακοπών, νήματα και χρονοπρογραμματισμός νημάτων.
• Διαδιεργασιακή επικοινωνία, κρίσιμες περιοχές, αμοιβαίος αποκλεισμός, αλγόριθμοι Dekker, Peterson και Bakery (Lamport), εντολές Test-and-Set, σημαφόροι (δυαδικοί και μετρητές), monitors, παραγωγός-καταναλωτής, αναγνώστες-γραφείς, κατανεμημένος συγχρονισμός.
• Διαχείριση μνήμης: οργάνωση πραγματικής μνήμης, κατάτμηση, εναλλαγή, σελιδοποίηση, τμηματοποίηση, ιδεατή μνήμη, μέθοδοι αντικατάστασης σελίδων, τοπικότητα, σύνολο εργασίας, σελιδοποίηση κατά απαίτηση.
• Είσοδος/έξοδος και χρονοπρογραμματισμός δίσκων, θεωρία αδιεξόδων, παραδείγματα λειτουργικών συστημάτων Κατάλογος: Περίγραμμα.

Στην πράξη, το υλικό του 2025-26 στο eClass ακολουθεί τα ίδια θέματα: συγχρονισμός και σημαφόροι, διεργασίες/fork/exec/wait, IPC (σήματα, pipes, κοινή μνήμη), χρονοπρογραμματισμός (FCFS, SJF, RR, priority, MLFQ, Linux CFS/EEVDF), διαχείριση μνήμης, δίσκοι και σύστημα αρχείων, αδιέξοδα και αλγόριθμος τραπεζίτη, νήματα (pthreads), πολυεπεξεργαστικός χρονοπρογραμματισμός eClass (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).

Πώς βαθμολογείται

• Περίγραμμα: τελική γραπτή εξέταση 50% και εργαστηριακές ασκήσεις 50% του συνολικού βαθμού, κλίμακα 0–10 Κατάλογος: Περίγραμμα.
• Τα δύο projects πιάνουν μαζί 50% του βαθμού (25% έκαστο)· με ένα γραπτό μετράει το υπόλοιπο 50% Discord 2024-12 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο), Discord 2022-08 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Αν δεν παραδώσεις τα projects (0 εργασίες), η γραπτή μετράει 50%, άρα το μέγιστο είναι 5· για να περάσεις χρειάζεται πρακτικά άριστα στην τελική (κατά φοιτητές, 2025) Discord 2025-11 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο), Discord 2025-01 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο)· δεν επιβεβαιώνεται επίσημα.
• Ο βαθμός των projects κρατιέται μέχρι τον Σεπτέμβριο, αλλά ο βαθμός της θεωρίας ΔΕΝ κρατιέται· αν θέλεις να παραδώσεις project τον Σεπτέμβριο, ξαναδίνεις και θεωρία Discord 2025-01 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Βαθμολογίες: ανακοινώνονται στο Progress και, συχνά, και με αναλυτικό pdf στο eClass· παρατηρήθηκαν καθυστερήσεις και λάθη που διορθώθηκαν μετά από email Discord 2024-02 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο), Discord 2025-02 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο), Discord 2025-10 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Για τα projects δεν προβλεπόταν προφορική εξέταση, παρά μόνο υποβολή (2025-09) Discord 2025-09 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο)· τον Δεκέμβριο 2025 ο κ. Μακρής ανέφερε ότι εξέταση θα γίνει μόνο σε επιλεγμένες ομάδες, με κριτήριο επικάλυψη εργασίας που τεκμηριώνει το Turnitin Discord 2025-12 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).

Εργασίες & εργαστήρια

• Πρόκειται για μάθημα με δύο εργαστηριακές ασκήσεις (projects) και όχι για ξεχωριστό εργαστηριακό μάθημα Discord 2021-10 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Η 1η εργασία περιλαμβάνει shell scripting (bash), παράλληλο υπολογισμό με processes/threads και ιεραρχία διεργασιών· η 2η αφορά την προσομοίωση ενός scheduler Discord 2023-10 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Η ομάδα είναι συνήθως έως 4 άτομα Discord 2025-11 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο)· παλαιότερα αναφέρονταν 3 ή 4 άτομα Discord 2021-11 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Τα projects ανακοινώνονται συνήθως μέσα με τέλη Νοεμβρίου και υπήρξαν χρονιές με σημαντική καθυστέρηση Discord 2023-11 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο), Discord 2025-11 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Η υποβολή γίνεται στο eClass· σε κάποιες χρονιές ζητούνταν και αποστολή με email στους διδάσκοντες Discord 2022-08 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Τα projects παραμένουν ίδια για την επόμενη εξεταστική (π.χ. Σεπτέμβριο) και δεν κρατιούνται από έτος σε έτος Discord 2023-24_spring (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο), Discord 2025-02 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Δεν βρέθηκαν πληροφορίες για αναλυτικό πρόγραμμα παραδόσεων ή ποσοστό βαρύτητας ανά ερώτημα.

Εξετάσεις

Συνοπτικά, με τα δεδομένα του Εξετάσεις:

• Υπάρχουν 10 συνεδρίες (Σεπτέμβριος 2020 έως Ιανουάριος 2026), κυρίως ανοιχτού τύπου· 4 έχουν λύσεις από φοιτητές (community), μη επαληθευμένες: 2022-01, 2023-02, 2024-01 και 2025-01 Εξετάσεις.
• Σταθερό μοτίβο κατά τις αναφορές φοιτητών: ένα θέμα χρονοπρογραμματισμού (διάγραμμα Gantt, χρόνοι αναμονής), ένα θέμα σελιδοποίησης/μνήμης και ένα θέμα παράλληλου προγραμματισμού με σημαφόρους Discord 2024-01 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο), Discord 2022-10 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Σεπτέμβριος 2025 (κατά φοιτητή): σήματα/wait, διαγράμματα priority και round robin με χρόνο αναμονής, σελιδοποίηση με πρακτικό σκέλος, και θεωρία για τα επίπεδα μνήμης Discord 2025-09 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Ιανουάριος 2026 (κατά φοιτητή): τα θέματα 1–5 περιλάμβαναν εξήγηση κώδικα με fork(), σελιδοποίηση, και ψευδοκώδικα/εξήγηση του αλγορίθμου Lamport· τα θέματα 2–4 ήταν ίδια με τα 1–3 του Σεπτεμβρίου 2025 Discord 2026-01 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Επιτρεπόμενο υλικό/κομπιουτεράκι: ιστορικά δεν επιτρέπονταν σημειώσεις ή βιβλίο Discord 2022-01 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο)· οι ερωτήσεις του 2026 για κόλλα Α4 και κομπιουτεράκι έμειναν χωρίς σαφή απάντηση Discord 2026-01 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο), Discord 2026-09 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Ανακλήσεις και λεπτομέρειες ανά εξεταστική: Εξετάσεις.

Δυσκολίες & παγίδες

• Οι απόψεις φοιτητών για τη δυσκολία διίστανται: «εύκολη εξέταση αν ασχοληθείς λίγο» (2025-07) Discord 2025-07 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο) έναντι «τα project είναι ογκώδη και η τελική είναι της πλάκας» (2022-10, κατά φοιτητή) Discord 2022-10 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Ο κύριος όγκος είναι τα projects: σε φοιτητές φάνηκαν «όχι δύσκολα αλλά ογκώδη» και η υποβολή τους είναι αυτή που καθορίζει αν θα περάσεις Discord 2022-10 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο), Discord 2025-11 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Οι διαφάνειες είναι πάρα πολλές· συμβουλή φοιτητών είναι να δοθεί έμφαση στις διαφάνειες/φροντιστήρια του Σιούτα και σε μέρος του Χατζηδούκα Discord 2025-07 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο), Discord 2024-12 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Τα «SOS» δεν αρκούν: αν και οι διδάσκοντες μιλούν για αναμενόμενα θέματα (σημαφόροι, δρομολόγηση, μνήμη), παλαιότερα έπεσε θέμα χρονοπρογραμματισμού που φοιτητές έκριναν κακοδιατυπωμένο Discord 2023-01 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Παγίδα στα θέματα μνήμης: ασκήσεις σελιδοποίησης/μετατόπισης απαιτούν προσοχή στη μετατροπή δυαδικού σε δεκαδικό και στην εσωτερική κλασματοποίηση Discord 2022-08 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Η βαθμολόγηση έχει παρουσιάσει λάθη στον τελικό βαθμό (2024) και, παλαιότερα, σύγχυση με τη βαρύτητα γραπτού/projects· χρειάστηκαν email για διόρθωση Discord 2024-02 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο), Discord 2022-09 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Το Turnitin ελέγχει αντιγραφή/χρήση ChatGPT στα projects· ο κ. Μακρής προειδοποίησε για εξέταση σε επιλεγμένες ομάδες Discord 2025-12 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).

Υλικό & τρόπος μελέτης

• Κεντρικό σημείο αναφοράς το υλικό του 2025-26 στο eClass: Θεωρία, Φροντιστήρια, Παραδείγματα κώδικα eClass (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Διαφάνειες Σιούτα με πολλά λυμένα παραδείγματα: Χρονοπρογραμματισμός (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο), Συγχρονισμός/Σημαφόροι (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο), Διαχείριση Μνήμης (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο), Δίσκοι (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο), Συστήματα Αρχείων (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Διαλέξεις θεωρίας 2025-26: Χρονοπρογραμματισμός CPU (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο), Αδιέξοδα (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο), Νήματα (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Φροντιστήρια: Συγχρονισμός/Σημαφόροι (Φ05) (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο) eClass (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Βιβλίο: το περίγραμμα προτείνει Tanenbaum–Bos και Silberschatz–Galvin–Gagne Κατάλογος: Περίγραμμα· φοιτητές προτείνουν το Tanenbaum (2026-07) Discord 2026-07 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο). Ο κ. Μακρής είχε αναφέρει τα κεφάλαια 1–6 και 12 του Tanenbaum Discord 2022-10 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Χρήσιμο συμπλήρωμα οι ασκήσεις/λύσεις από παλιά θέματα και το «CA» που κυκλοφορούσε στο Discord Discord 2023-01 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο), Discord 2024-01 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Για τα projects χρειάζεται περιβάλλον Linux (VM· το WSL μπορεί να μην υποστηρίζει message queues) Discord 2023-01 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).

Συχνές ερωτήσεις

• Πρέπει να παραδώσω και τα δύο projects; Δεν είναι υποχρεωτικά· μπορείς να παραδώσεις μόνο το ένα ή κανένα, αλλά τότε η γραπτή μετράει 50% (μέγιστο 5) και, κατά φοιτητές, χρειάζεται πρακτικά άριστα Discord 2023-01 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο), Discord 2025-11 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Κρατιέται ο βαθμός του project για Σεπτέμβριο; Ναι, αλλά η θεωρία δεν κρατιέται — αν δώσεις project τον Σεπτέμβριο ξαναδίνεις και γραπτά Discord 2025-01 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Υπάρχει προφορική εξέταση στο project; Ιστορικά όχι, μόνο υποβολή Discord 2025-09 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο), με την επιφύλαξη της 2025-12 για επιλεγμένες ομάδες λόγω Turnitin Discord 2025-12 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Πόσα άτομα ανά ομάδα; Έως 4 (2025-11) Discord 2025-11 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Ποιο βιβλίο; Το περίγραμμα δίνει Tanenbaum–Bos και Silberschatz Κατάλογος: Περίγραμμα· φοιτητές λένε Tanenbaum.
• Επιτρέπονται σημειώσεις/κομπιουτεράκι; Παλαιότερα όχι σημειώσεις ή βιβλίο Discord 2022-01 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο)· οι σχετικές ερωτήσεις του 2026 έμειναν αναπάντητες Discord 2026-01 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Βάζει ερωτήσεις θεωρίας; Κατά καιρούς· φοιτητές ξεχωρίζουν DMA vs memory-mapped I/O, τα services του filesystem και τον αμοιβαίο αποκλεισμό (Peterson, Bakery) Discord 2023-01 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Πότε ανακοινώνεται το project; Συνήθως μέσα/τέλη Νοεμβρίου, με καθυστερήσεις σε κάποιες χρονιές Discord 2024-11 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο), Discord 2025-11 (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).

Πηγές & αξιοπιστία

• Κατάλογος 2025-26: ECTS 6, 3+1+2 ώρες/εβδομάδα και οι τέσσερις διδάσκοντες Κατάλογος.
• Ασυμφωνία: η ιστοσελίδα/περίγραμμα του μαθήματος (PDF 2024-07) αναφέρει ECTS 8, ενώ ο Κατάλογος 2025-26 δίνει 6· ο Κατάλογος υπερισχύει Κατάλογος: Περίγραμμα, Περίγραμμα.
• Discord: 2.962 μηνύματα σε 13 περιόδους (2020-09 έως 2026-10).
• eClass: 207 αρχεία με 41 μεταγραφές κειμένου· το υλικό 2025-26 (θεωρία, φροντιστήρια, κώδικας) είναι πλούσιο eClass (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο).
• Εξετάσεις: 10 συνεδρίες, με μεταγραφές verbatim/partial και λύσεις (community) σε 4 από αυτές· οι υπόλοιπες χωρίς λύσεις Εξετάσεις.
• Δεν βρέθηκαν πληροφορίες για επίσημη βαρύτητα βαθμών ανά θέμα, ποσοστό επιτυχίας, ή ακριβές περιεχόμενο/βαθμολόγηση των εργαστηριακών ασκήσεων.

Αρχεία του φακέλου

Παράγεται αυτόματα από tools/render_readmes.py — αλλαγές εδώ χάνονται στην επόμενη εκτέλεση.

Φάκελος	Περιεχόμενο
discord/ (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο)	13 περίοδοι συζητήσεων Discord · 2962 μηνύματα
Previous Exams/	10 συνεδρίες εξετάσεων · 4 με αρχείο λύσεων · 32 πρωτότυπα αρχεία (29 εικόνες) · 3 κείμενα (sidecar) · 29 μεταγραφές · ανακλήσεις από Discord
eclass/ (διαθέσιμο στο πλήρες πακέτο)	207 αρχεία · 41 κείμενα (sidecar)
other/	66 αρχεία (41 εικόνες) · 20 κείμενα (sidecar) · 16 μεταγραφές