Η Δημοκρατία στην Αρχαία Ελλάδα: οι μαρτυρίες των πηγών

Επίσημο περίγραμμα μαθήματος του ΤΜΗΥΠ (Πανεπιστήμιο Πατρών), όπως δημοσιεύεται στη σελίδα του μαθήματος και στο συνημμένο αρχείο «Περίγραμμα Μαθήματος». Το κείμενο παρατίθεται αυτούσιο, χωρίς τα πρότυπα οδηγιών του εντύπου.

Στόχοι

Στο τέλος αυτού του μαθήματος ο φοιτητής θα μπορεί να: 1. Κατανοεί την έννοια και το περιεχόμενο των όρων «Δημοκρατία», «πόλις-κράτος», «αισυμνήτης», «Εκκλησία του Δήμου», κλπ. 2. Τοποθετεί στον χρονολογικό άξονα τις σημαντικότερες πολιτικές φυσιογνωμίες της αρχαίας Ελλάδας. 3. Γνωρίζει το έργο και τις μεταρρυθμίσεις κάθε σημαντικού πολιτικού ηγέτη. 4. Αναφέρεται στα σημαντικότερα γεγονότα-σταθμούς στην πορεία της αθηναϊκής πολιτείας προς την πραγμάτωση της Δημοκρατίας. 5. Έχει μια καθολική εποπτεία της πολιτικής ιστορίας της αρχαίας Αθήνας. 6. Έχει μια συνολική θεώρηση του πολιτεύματος της αρχαίας Σπάρτης. Δεξιότητες Στο τέλος αυτού του μαθήματος ο φοιτητής θα έχει περαιτέρω αναπτύξει τις ακόλουθες δεξιότητες: 1. Ικανότητα να παρουσιάζει σε γενικές γραμμές την πολιτική ιστορία της αρχαίας Αθήνας, από τον Θησέα μέχρι τα τέλη του 4ου αι. π.Χ. 2. Ικανότητα να αναφέρεται στις πολιτειακές μεταρρυθμίσεις που εισήγαγε ο κάθε πολιτικός ηγέτης. 3. Ικανότητα να κατανοεί και να αποτιμά τις πληροφορίες που εμπεριέχονται στις αρχαίες, πρωτογενείς πηγές.

Περιεχόμενο (ύλη)

1. Θησεύς Ο ιδρυτής και θεμελιωτής της πόλης των Αθηνών και ο πρόδρομος της μακραίωνης πολιτειακής εξέλιξής της προς την Αθηναϊκή Δημοκρατία.
2. Πόλις-Κράτος & Σπάρτη-Λυκούργος Θεσμός της πόλεως-κράτους: ερμηνευτική προσέγγιση με καταγραφή των κύριων χαρακτηριστικών του. Το πολίτευμα της Σπάρτης: αναλυτική παρουσίαση (πολιτική φιλοσοφία και θεσμοί), αναφορά στον νομοθέτη Λυκούργο και την περίφημη Μεγάλη Ρήτρα, περιγραφή των κυρίαρχων θεσμών.
3. Σόλων Η προσωπικότητα του αισυμνήτη / ποιητή / νομοθέτη Σόλωνα και το ευρύτατο μεταρρυθμιστικό έργο του (Σεισάχθεια, ταξική πολιτική, δικαιώματα στους Θήτες, Εκκλησία, Βουλή των Τετρακοσίων, Άρειος Πάγος, Ηλιαία, άρχοντες, πολιτογράφηση, νομισματική πολιτική).
4. Κλεισθένης Τα βασικά μεταρρυθμιστικά μέτρα του Κλεισθένη: διοικητική αναδιάρθρωση του πληθυσμού (οι δέκα φυλές, οι δήμοι, η πολιτογράφηση), η Εκκλησία του Δήμου (ο κυρίαρχος πολιτειακός θεσμός), η Ηλιαία (ο αναβαθμισμένος δικαστικός φορέας) και η Βουλή των Πεντακοσίων (ο δεύτερος βασικός πολιτειακός θεσμός).
5. Εφιάλτης & Περικλής Η προσωπικότητα, η ιδεολογία και η δράση του Εφιάλτη (οριστικός παροπλισμός του Αρείου Πάγου). Η κυριαρχία του Περικλή στην ηγεσία της αθηναϊκής πολιτείας και οι μεταρρυθμίσεις του (κληρουχίες, θεωρικά, μισθοφορά).
6. Ο πολίτης στην αθηναϊκή Δημοκρατία Το στίγμα του Αθηναίου πολίτη στις βασικές εκφάνσεις της δημόσιας ζωής, σε δύο άξονες: εκείνο της πολιτικής συμμετοχής και εκείνο της στρατιωτικής δράσης.

Αξιολόγηση

Τελική γραπτή εξέταση. Ελάχιστος προβιβάσιμος βαθμός: 5. Τα ορθογραφικά, συντακτικά και εκφραστικά λάθη συνυπολογίζονται στην τελική βαθμολογία. Διδακτικές και μαθησιακές μέθοδοι Προφορικές παραδόσεις που υποστηρίζονται από χρήση παρουσιάσεων με powerpoint. Η διδασκαλία του μαθήματος συνεπικουρείται από την πλατφόρμα ασύγχρονης τηλε-εκπαίδευσης e- class. Μέθοδοι αξιολόγησης/βαθμολόγησης

Γραπτή εξέταση. Ελάχιστος προβιβάσιμος βαθμός: 5.

Βιβλιογραφία

1. A. Παπαχρυσοστόμου, Πορεία προς την Αθηναϊκή Δημοκρατία. Η μαρτυρία των αρχαίων πηγών, Αθήνα 2014 (εκδόσεις Καρδαμίτσα)
2. R. K. Sinclair, Δημοκρατία και Συμμετοχή στην Αρχαία Αθήνα (μτφ. Ε. Ταμβάκη), Αθήνα 1997.
3. R. Osborne, Athens and Athenian Democracy, New York 2010.
4. L. J. Samons II, Pericles and the Conquest of History: A Political Biography, Cambridge 2016 (Cambridge University Press).
5. L. J. Samons II (επιμ.), The Cambridge Companion to the Age of Pericles, Cambridge 2007 (Cambridge University Press).
6. D. F. Leão & P. J. Rhodes, The Laws of Solon: a new edition with introduction, translation and commentary, London 2015.
7. R. Brock, Greek Political Imagery from Homer to Aristotle, New York 2003.
8. S. S. Monoson, Plato's Democratic Entanglements: Athenian Politics and the Practice of Philosophy, Princeton 2000.
9. J. Ober, Political Dissent in Democratic Athens. Intellectual Critics of Popular Rule, Princeton 1998.
10. Χ. Γ. Ρήγας, Η Δημοκρατία του Εφιάλτη (Η εξουσία των πολιτών), Αθήνα 22008.