Αρχαιολογία του Αρχαίου Θεάτρου

Επίσημο περίγραμμα μαθήματος του ΤΜΗΥΠ (Πανεπιστήμιο Πατρών), όπως δημοσιεύεται στη σελίδα του μαθήματος και στο συνημμένο αρχείο «Περίγραμμα Μαθήματος». Το κείμενο παρατίθεται αυτούσιο, χωρίς τα πρότυπα οδηγιών του εντύπου.

Στόχοι

Το μάθημα αποτελεί μια όσο το δυνατόν περιεκτική εισαγωγή στην αρχαιολογία του αρχαίου ελληνικού και ρωμαϊκού θεάτρου, η οποία με τη βοήθεια μιας πλούσιας βιβλιογραφίας και με ατομικές αναγνώσεις των φοιτητών/τριών, θα προτρέψει τους/τις φοιτητές/τριες σε περαιτέρω έρευνα επί του θέματος. Η ύλη του μαθήματος θα εισαγάγει τους/τις φοιτητές/τριες στα προβλήματα γύρω από τις αρχαιολογικές μαρτυρίες (σωζόμενα κατάλοιπα μνημείων, αγγειογραφίες, ψηφιδωτά, ειδώλια, τοιχογραφίες κ.ο.κ.) που σχετίζονται με το αρχαίο ελληνικό και ρωμαϊκό θέατρο, καθώς και θα τους/τις καθοδηγήσει στην κατανόηση της βασικής μορφής ενός αρχαίου θέατρου. Στόχος του μαθήματος είναι ο/η φοιτητής/τρια να μπορεί να κατανοήσει τους κύριους προβληματισμούς της αρχαιολογικής έρευνας γύρω από το αρχαίο θέατρο και να μπορεί να προχωρήσει σε ατομική ανάγνωση και κριτική ενός κειμένου επί του θέματος.

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος ο/η φοιτητής/τρια θα: - Έχει εξοικειωθεί με την εικονογραφία που σχετίζεται με το αρχαίο θέατρο (αγγειογραφία, κοροπλαστική, ψηφιδωτά και τοιχογραφίες) και θα μπορεί να την αναγνώσει και να την ερμηνεύσει - Έχει εμπεδώσει την ορολογία του αρχαίου ελληνικού και ρωμαϊκού θεάτρου - Είναι σε θέση να αναγνωρίσει και να περιγράφει με αρχαιολογικούς και αρχιτεκτονικούς όρους ένα αρχαίο ελληνικό και ρωμαϊκό θέατρο - Έχει συζητήσει στην τάξη, μαζί με τους/τις συμφοιτητές/τριες του/της και υπό τη καθοδήγηση της διδάσκουσας, ορισμένα κείμενα (αυτοτελή άρθρα ή κεφάλαια βιβλίων-δοκιμίων) που σχετίζονται με την αρχαιολογία του αρχαίου θεάτρου - Έχει γνωρίσει τα σημαντικότερα δείγματα της θεατρικής αρχιτεκτονικής που σώθηκαν στον ελλαδικό και τον μικρασιατικό χώρο, αλλά και στη Μεγάλη Ελλάδα και τη Σικελία, εντάσσοντάς τα στην ιστορία και την κοινωνία της εποχής τους - Έχει κατανοήσει τους κύριους προβληματισμούς που υπάρχουν στην ερμηνεία, την ανασύνθεση και τη συντήρηση-αποκατάσταση των αρχαίων θεατρικών οικοδομημάτων.

Περιεχόμενο (ύλη)

Ι. Εισαγωγή στην επιστήμης της αρχαιολογίας (μέθοδοι, στόχοι, σημασία) και ανάλυση της σχέσης της με την έρευνα του αρχαίου θεάτρου ΙΙ. Όροι και έννοιες: η ορολογία του αρχαίου θεάτρου, φιλολογικές πηγές που παρέχουν πληροφορίες για το αρχαίο θέατρο, η εικονογραφία που σχετίζεται με το αρχαίο θέατρο (αγγειογραφία, παραστάσεις σε ψηφιδωτά, κοροπλαστική, τοιχογραφίες). Βασική αρχαιολογική ορολογία ΙΙΙ. Τα πρώτα θεατρικά οικοδομήματα: Θορικός, Ραμνούς, Ικάριον Αττικής, Ευώνυμον,

Αχαρνές. Ανάλυση της τυπολογίας του θεάτρου «με ευθύγραμμα εδώλια». Η ορχήστρα στην Αρχαία Αγορά και η προβληματική που σχετίζεται με αυτήν. Αναφορά στη διονυσιακή λατρεία και τη σημασία της για τη γέννηση του αρχαίου δράματος ΙV. Οι μουσικοί αγώνες, με έμφαση στους δραματικούς αγώνες. Η Αθηναϊκή κοινωνία της κλασικής εποχής και ο ρόλος της γυναίκας και των δούλων στην κοινωνία αυτή. Βασικά στοιχεία της τοπογραφίας της αρχαίας Αθήνας. Οι χρήσεις των θεάτρων εκτός των δραματικών παραστάσεων. Το θεατρικό κοινό και η πόλη V. Διεξοδική εξέταση του Διονυσιακού Θεάτρου στην Αθήνα VI. Τα αρχαία θεατρικά οικοδομήματα εκτός της Αττικής κατά την κλασική εποχή:

Χαιρώνεια, Άργος, Ισθμία, Κόρινθος. Πρώτα στοιχεία για την αρχιτεκτονική εξέλιξη του αρχαίου ελληνικού θεάτρου. Η λειτουργία της χορηγίας στην αρχαία Αθήνα και παρουσίαση μερικών χορηγικών μνημείων. Ο διάκοσμος των αρχαίων θεάτρων (γλυπτά, ο ρόλος των επιγραφών) και η σχέση τους με την κυκλοφορία των θεατών στο μνημείο VII. Το θεατρικό οικοδόμημα στην ελληνιστική περίοδο: μετατροπές, εξελικτική πορεία, τύποι θεάτρων. Η εισαγωγή της διώροφης σκηνής. Αρχαία θέατρα με κινητή σκηνή: Σπάρτη, Μεγαλόπολη, Μεσσήνη. Ο ελληνιστικός κόσμος, μια «κοσμοπολίτικη» κοινωνία VIII. Το θέατρο της Επιδαύρου και το θέατρο της Δήλου, δύο χαρακτηριστικά ελληνιστικά θέατρα. Αναφορά στην ακουστική των αρχαίων θεάτρων ΙΧ. Τα σκηνικά, τα θεατρικά μηχανήματα, η σκευή (κοστούμια και προσωπεία) και ο σκηνικός εξοπλισμός. Το επάγγελμα του υποκριτή κατά την αρχαιότητα Χ. Αρχαία θέατρα εκτός του ελλαδικού χώρου: Μικρά Ασία, Μεγάλη Ελλάδα και Σικελία.

Σύντομη αναφορά στα πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα και τη σημασία τους για την εξελικτική πορεία του αρχαίου θεάτρου ΧΙ. Το ρωμαϊκό θέατρο, με έμφαση στην εξελικτική πορεία του θεάτρου στην Ελλάδα κατά την εποχή της ρωμαϊκής κυριαρχίας. Επισήμανση των διαφορών ανάμεσα σε ελληνικού και ρωμαϊκού τύπου θεατρικά οικοδομήματα. Αναφορά στην τυπολογία του στεγασμένου θεάτρου μικρών διαστάσεων, του ωδείου, και στη λειτουργία του

Αξιολόγηση

Ι. Γραπτή τελική εξέταση (75%) που περιλαμβάνει: - Ανάλυση και σχολιασμός μιας εικόνας που σχετίζεται με το αρχαίο θέατρο - Δύο ερωτήσεις εκτεταμένης απάντησης

ΙΙ. Συζητήσεις επί ειδικών αναγνώσεων (25%)

(δίδεται η δυνατότητα κατάθεσης απαλλακτικής εργασίας για φοιτητές Erasmus)

Βιβλιογραφία

-Συναφή επιστημονικά περιοδικά:

Γενικά: - J.R. Green – E. Handley, Εικόνες από το αρχαίο ελληνικό θέατρο (Αθήνα 1996) - H.-D. Blume, Εισαγωγή στο αρχαίο θέατρο (Αθήνα 1999) - J.-Ch. Moretti, Θέατρο και κοινωνία στην αρχαία Ελλάδα (Αθήνα 2004) - M. McDonald – J.M. Walton, Οδηγός για το αρχαίο ελληνικό και ρωμαϊκό θέατρο (Αθήνα 2011) Για τις αυτόνομες αναγνώσεις (και ακόλουθες συζητήσεις): - J.R. Green, Το θέατρο στην αρχαία ελληνική κοινωνία (Αθήνα 2000) - H.W. Parke, Οι εορτές στην αρχαία Αθήνα (Αθήνα 2000) - L. Bruit Zaidman – P. Schmitt Pantel, Η θρησκεία στις ελληνικές πόλεις της κλασικής εποχής (Αθήνα 2004) - E. Fantham – H. Peet Foley – N. Boymel Kampen – S.B. Pomeroy – H.A. Shapiro, Οι γυναίκες στον αρχαίο κόσμο (Αθήνα 2004) - R. Parker, Η θρησκεία στην αρχαία Αθήνα: Ιστορική προσέγγιση (Αθήνα 2005) - H. Blanck, Εισαγωγή στην ιδιωτική ζωή των αρχαίων Ελλήνων και Ρωμαίων (Αθήνα 2007) - F. Dupont, Η αυτοκρατορία του ηθοποιού (Αθήνα 2007) - Γ. Σηφάκης, Μελέτες για το αρχαίο θέατρο (Ηράκλειο 2007) - Α. Χανιώτης, Θεατρικότητα και δημόσιος βίος (Ηράκλειο 2009) - D. Wiles, Το αρχαίο ελληνικό δράμα ως παράσταση. Μια εισαγωγή (Αθήνα 2009) - M. McDonald – J.M. Walton, Οδηγός για το αρχαίο ελληνικό και ρωμαϊκό θέατρο (Αθήνα 2011) - τόμοι του περιοδικού «Λογεῖον»